Bu, inanılmaz dərəcədə maraqlı, eyni zamanda çox kədərli bir hekayədir.
Müasir tibbin olmadığı dövrlərdə insanlar hamiləliyi müəyyən etmək üçün qəribə üsullara əl atırdı. Onlardan biri Afrika caynaqlı qurbağası ilə aparılan test idi. Qadın sidiyi qurbağaya vurulur, əgər qurbağa bir neçə saat ərzində yumurta qoyurdusa, bu, hamiləlik demək idi. Sidikdəki insan xorionik qonadotropin (hCG) hormonu qurbağada reproduktiv reaksiyanı işə salırdı. 1930–60-cı illərdə bu üsul xüsusilə ABŞ-da geniş yayılmışdı. Ucuz və sürətli nəticə verdiyi üçün hər il minlərlə Afrika qurbağası ölkəyə daşınırdı. Amma görünməyən bir təhlükə də onların bədəni ilə birlikdə səssizcə dünyaya yayılırdı.
Afrika qurbağaları xitridiyomikoz (Chytridiomycosis) adlanan göbələk xəstəliyinin daşıyıcısı idi və bu patogenə qarşı immun sayılırdılar. Lakin Yeni Dünyanın yerli qurbağaları üçün bu xəstəlik tam bir kabusa çevrildi. Onların immun sistemi bu patogeni tanımırdı və müdafiə mexanizmi demək olar ki, yox idi.
Nəticə tam bir ekoloji faciə oldu. Xarici təsirin nə qədər güclü domino effekti yarada biləcəyini göstərən ən acı nümunələrdən biri məhz budur. Kosta-Rikanın məşhur qızılı qurbağası 1989-cu ildən bəri bir daha görünməyib və artıq yox olmuş hesab olunur.
Elm adamlarının hesablamalarına görə, dəqiq rəqəmi bilmək çətin olsa da, təxminən iki yüzə yaxın qurbağa növü bu xəstəlik səbəbindən tamamilə məhv olub. Xəstəlik 700-dən çox növə təsir göstərib və onların çoxu indi “güclə sağ qalanlar” kateqoriyasında yer alır. Mərkəzi Amerikanın tropik meşələrində vəziyyət o qədər ağırdır ki, zooparklarda qorunan bəzi növləri belə təbiətə qaytarmaq mümkün görünmür.
Bu hadisə təbiət mühafizəsində unudulmamalı bir dərsdir. Ekosistemdə ən kiçik müdaxilə belə böyük bir zəncirvari reaksiyaya səbəb ola bilər. Təbiət çox sıx bağlı bir sistemdir və bu tarazlıq düşündüyümüzdən də həssasdır. Bu gün verdiyimiz ən xırda qərarlar belə gələcəyin ekoloji mənzərəsini formalaşdırır.
Leave a Reply